วิธีเลือกอาชีพและเส้นทางการเรียนรู้ที่ใช่สำหรับตัวเอง – 7 ขั้นตอนจริงๆ
นั่งอยู่ข้างเพื่อนที่เพิ่งลาออกจากหนึ่งในสถาบันการเงินใหญ่ หล่อนบอกว่า "เงินดี แต่ชีวิตอืด" และตั้งใจจะเรียนทำเบเกอรี่แทน ผมตอบว่า "เหมือนเป็นเรื่องที่เธอตัดสินใจโดยรีบ" หล่อนหัวเราะและพูดว่า "ไม่สิ ใช้เวลาคิด 5 ปีแล้ว"
นี่แหล่ะเรื่องของการเลือกอาชีพ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องตัดสินใจทันทีที่ได้รับคะแนนสอบ แต่มันคือการทำความเข้าใจตนเอง อย่างลึกๆ จริงๆ การเลือกผิดทำให้เสียค่ายูนิเวอร์สิตี้ เสียเวลา เสียพลังงาน แล้วยังอาจเสียความสุขด้วย
ดังนั้น ผมจึงอยากแชร์เรื่องตรงนี้ 7 ข้อ ที่จริงๆ แล้วไม่ใช่เรื่องใจปั่นของไอทีสารพัด แต่เป็นวิธีคิดแบบ "เดินสาย" ที่หลายคนมองข้าม
1. เริ่มต้นจากสิ่งที่คุณชอบ ไม่ใช่สิ่งที่ "ควร" ชอบ
นี่คือจุดเริ่มต้นที่ฟอกตื่น ใช่ มันฟังดูเหมือนเรื่องบ้าคน แต่จริงๆ ส่วนใหญ่ของเราเลือกอาชีพจากสิ่งที่ "ควร" ไม่ใช่สิ่งที่ "เมื่อไร"
"หมอดี" "วิศวกรจบแล้วหาเงินดี" "สาธารณสุขมีอนาคต" – ประโยคพวกนี้ไม่ได้มาจากใจของคุณ มันมาจากค่านิยมสังคม จากพ่อแม่ หรือแม้แต่จากการมองข้ามว่าตัวเองเป็นใคร
ลองคิดดู: ตอนไหนที่คุณรู้สึก "มันสนุกไปโดยไม่จำเป็นต้องตัวตนให้เสียเวลา"? อาจเป็นการเล่นวิดีโอเกม การเขียนบล็อก การอธิบายเรื่องยุ่งให้เพื่อนเข้าใจ การแก้ปัญหาในบ้าน หรือแม้แต่การฟังเพื่อน อันที่จริง นั่นอาจเป็นคำใบ้ที่สำคัญกว่าประมาณการหารายได้ปีที่สิบของแต่ละอาชีพ
ขั้นตอนนี้ไม่มีคำตอบที่ "ถูก" แค่ต้องสำอางไปกับตัวจริงของคุณ
2. ระบุคุณค่าส่วนบุคคล ไม่ใช่เงินเดือนพื้นฐาน
ผมพูดถึง "คุณค่า" ว่าคืออะไร? นั่นคือสิ่งที่ทำให้คุณรู้สึก "ว่า ชีวิตนี้มีคุณค่า"
ตัวอย่าง:
- ความเป็นอิสระ – เขียนเวลาไหน งานไหน อยากเท่าไร
- การช่วยคน – รู้สึกว่าการทำงานสร้างส่วนต่อเติมให้บ้านหลังนี้
- ความสร้างสรรค์ – มีโอกาสสร้างสิ่งใหม่ๆ ไม่ใช่ทำซ้ำแบบเดิม
- ความมั่นคง – ต้องการเงินเดือนที่ชัวร์ ช่วงวันหยุด ความสุขุม
- ความยอมรับ – อยากได้ยินว่าการทำงานของเรา "เยี่ยม" หรือมีคนสนใจ
- การเรียนรู้ – ต้องการอาชีพที่ก้าวหน้าและปรับเปลี่ยนตลอด
คุณก็นั่งลงแล้วจดหรือคิดถึง: ถ้าต้องเลือกค่านิยมนี้ เรียงจากมากไปน้อย อันไหนคือที่ 1 อันไหนจะอดได้? ตอบคำถามนี้ซ้ำสามครั้ง (เพราะครั้งแรกคำตอบมักจะเป็นของคนอื่น) ค่าที่บ่อยที่สุดคือตัวที่จริงๆ แล้ว
3. ลองทำจริง ก่อนเรียนแบบจริง
นี่อาจเป็นข้อที่สำคัญที่สุดแต่คนมักลืม
สมมติว่าคุณคิดว่าอยากเป็นดีไซนเนอร์ แค่มั่ว "อยากศึกษาดีไซน์" แล้วจ่ายเงินสูง คนหลายคนขึ้นรถไปโครงการอบรม 100,000 บาท หลังจากสักสัปดาห์ก็พบว่า "อ๊ะ ทำร้อนตัว ทำเบื่อ"
วิธีที่ฉันพูดถึง: ลองทำด้วยตัวเองก่อน
ตัวอย่างทำให้ชัด:
- อยากเป็นโปรแกรมเมอร์? ลงทะเบียนที่ Codecademy หรือไป YouTube หาว่าเขียนโค้ดแบบไหน ใช้เวลา 2-3 อาทิตย์ก่อน แล้วถามตัวเอง: "อ้ว นี่ยึด?"
- อยากเป็นเลขา? ลองจัดระบบไฟล์ของบ้านเสียให้เป็นระเบียบ ดู VDO คนแบบนี้ทำงานแบบไหน
- อยากเป็นทำเนียบ? เชิญ เข้าครัว เมนูเลือกได้ ลองทำ 3-5 จาน อย่างจริงจัง
ทั้งนี้จะรู้เร็วๆ ว่า "ใจพอหรือไม่" จากการลองจริง ไม่ใช่จากการนั่งคิด
4. สำรวจข้อมูลมนุษย์ ไม่ใช่เว็บสำรวจ
เมื่อไหร่ที่เห็นเว็บไซต์บอกว่า "หมอฟัน มีเงินเดือนเฉลี่ย 80,000 บาท" ส่วนใหญ่คน คิดว่า "ว้าว นี่ใช่" เพราะตัวเลขดูสมเหตุสมผล
แต่ขาดคำว่า "บริบท"
หมอฟันธุรกิจส่วนตัวรายได้หมื่นเดือน แต่เขาต้องจ่ายค่าห้องทำการ ค่า assisstant ค่าวัสดุ ต่างจากหมอฟันในโรงพยาบาลที่เงินดีแต่ประมาณ 35,000 บาท แต่ไม่ต้องกังวลเรื่องบัญชีหรือการขายเอง
โอเค วิธีที่ฉันแนะนำ: หาคนที่ทำงานตำแหน่งนั้นจริงๆ แล้วคุย ก้านกำลัง 30 นาที ไม่เป็นไร ถามจริงๆ:
- "ทำตั้งแต่เมื่อไหร่? ถ้ากลับไปได้ ท่านจะเลือกอาชีพนี้อีกหรือเปล่า?"
- "วันธรรมชาติของท่านเป็นแบบไหน?"
- "สิ่งที่ยากที่สุดของงานนี้คืออะไร?"
- "โอกาสหาเงินเพิ่มมีหรือเปล่า? ถ้ามี หนักมากแค่ไหน?"
คนจะบอกความจริงให้เมื่อพวกเขารู้สึกว่าคุณจริงจัง ไม่ใช่แค่ยืมความคิด
5. คิดย้อนกลับ: "5 ปีข้างหน้า" ผมต้องการเป็นอะไร?
เรื่องนี้ฟังเหมือนสาขาสถานีหรือลอบบี้ HR ที่ชอบถามในสัมภาษณ์งาน แล้วคนตอบเลย "ฉันก็อยากโลดโผนขึ้นไป" หรือแบบเด๊ะ "อยากเป็นผู้จัดการ"
แต่ถ้าคุณตั้งคำถามแบบ "ซิงก์เดียว" จะดีกว่า:
ในช่วงห้าปี ผมต้องการอะไรทั้ง 3 อย่างนี้
- ด้านเงิน: ต้องการสะสมเท่าไหร่? บ้าน? รถ? หรือแค่ไม่ติดเดือนหน้า?
- ด้านเวลา: ต้องการเวลาว่างเท่าไหร่? ท่องเที่ยว? เลี้ยงลูก? นอนจนตื่นเองหรือ?
- ด้านจิตใจ: ต้องการรู้สึกว่า "ทำอะไรสำคัญ"? หรือแค่ "ทำงานมีความสุข"?
ตรงนี้จะเห็นภาพซ้ำๆ ว่าอาชีพไหนตรงกับ "ชีวิตที่ผมอยากมี" จริงๆ ไม่ใช่ "ชีวิตที่ดู เฟชั่น"
6. เส้นทางการเรียนรู้อย่างถูกวิธี: วัตถุประสงค์ต้องชัด
เมื่อรู้แล้วว่าเลือกอาชีพอะไร ขั้นต่อไปคือ "ผมควรเรียนเส้นทางไหน?"
นี่ที่หลายคนลงไป "ข้อตกลงตนเอง" – ลงทะเบียนเรียนสาขาที่มีชื่อเหมือนอาชีพตั้งแต่ แปดโมง และจาก ปฎิมาจารย์ หรือที่ไหนสักแห่ง
ให้ผมพูดตรงถึงใจ: ไม่ใช่สาขาปกติน้องค่ะ บางคนเรียนวิศวกรรมแล้วไปทำขายเครื่องสำอางได้ถ้าสนใจ บางคนเรียนศิลปะแต่ไปทำ data analyst
สิ่งสำคัญคือ "ทักษะหลัก" ที่อาชีพนั้นต้องการ ไม่ใช่ชื่อสาขา
ตัวอย่าง: ถ้าอยากเป็น UX Designer ก็ไม่ต้องเรียน "วิจิตรศาสตร์" เลย ความจำเป็นคือ:
- เข้าใจจิตวิทยามนุษย์ (psychology)
- ทักษะใช้ tool design (Figma, XD)
- พอรู้เรื่องเขียนโค้ดเบื่องต้น
- ความอุตสาหะคิดวนไปมา (problem-solving)
ข้อแนะนำ: ไม่ว่าเส้นทางไหน ให้ชัดว่า "ผมเรียนอันนี้เพื่อใช้ทักษะอะไร" ไม่เช่นนั้น จะเรียนแบบสับสน แล้วจบแล้วโชคดีถ้าตรงกับงาน
7. ยืดหยุ่นเพราะชีวิตจริงซ่อนตัวอยู่ทั่วไป
ทีนี้ผมอยากพูดถึงเรื่องที่คนมักลืม: แผนไม่เคยเป็นไปตามแผน
คุณอาจเลือกเส้นทางนี้ แล้วครึ่งทาง พบว่า "ฮ้อย ปรากฎว่าผมชอบอีกอย่างมากกว่า" หรือ "ตลาดงาน" เปลี่ยนไปตรงนั้น หรือแม้แต่ "ครอบครัว" ต้องการให้ทำอะไรอื่น
คนที่ประสบความสำเร็จ ไม่ใช่คนที่เดินตามแผนตัวตั้งแต่ครั้งแรก แต่คนที่ ยืดหยุ่น แล้วปรับเส้นทาง ตามความรู้ที่เพิ่มขึ้นและเงื่อนไขการเปลี่ยนแปลง
หนึ่งในเทคนิคแบบง่ายๆ คือ: ตั้งเป้าหมายสั้นมากกว่า "5 ปี" ให้เหลือ "6 เดือน" ทำให้เสร็จแล้วฟักกลับมา ถาม "ผมเรียนรู้อะไรได้? ผมยังต้องการอยู่ในเส้นทางนี้มั้ย หรือ pivot ไปอื่น?" วิธีนี้เปิดโอกาสให้คุณปรับเส้นทาง ไม่ตายตัวกับแผนเดิม
นี่คือ "agile approach" แต่สำหรับชีวิตของตัวเอง
สรุปเรื่องทั้งหมด: ห้องพักว่างของคุณ
ตั้งแต่ต้นบทความ ฉันพูดถึงเพื่อนที่ลาออกจากตำแหน่งการเงิน ทำไมพวกเขาถึงใช้เวลา 5 ปี? เพราะพวกเขา ดำเนินการตัวต่างที่ 1-7 ข้างต้น
ความจริงก็คือ ไม่มีใครอื่นสามารถเลือก "อาชีพที่ใช่สำหรับคุณ" ได้ ไม่ใช่พ่อแม่ ไม่ใช่ครูที่โรงเรียน ไม่ใช่แม้แต่อันดับการเลือกของตัวเองในปีที่แล้ว
การเลือกอาชีพ คือการเลือก "ชีวิตแบบไหน" ที่ผมจะใช้เวลา 40 ปีในเรื่องนี้ ที่จริงแล้วคำตอบไม่ได้อยู่ข้างนอก คำตอบอยู่ข้างในตัวคุณเอง
ใช้เวลา ฟัก คิด ลอง และยืดหยุ่น ไม่เพิ่งรีบสรุป ผลที่ตามมาคือ "อาชีพและเส้นทางการเรียนรู้ที่ใช่" ที่ทำให้คุณตื่นนอนในวันจันทร์ และคิดว่า "ฉันก็พอใจแล้ว"
แล้วนั่นคือความสำเร็จจริงๆ ไม่ใช่เงินเดือนกี่หลัก
แสดงความคิดเห็น